100 krukjes

De kracht van krukjes: hoe zitten nabijheid creëert

• Waarom staand lesgeven je soms verder van je leerlingen plaatst.
• Hoe een simpele verandering (zoals een krukje) je interacties verdiept.
• Voorbeelden van leerkrachten die hun klasdynamiek veranderden door hun fysieke aanwezigheid aan te passen.

Onderwijsversterker: De kracht van krukjes
Hoe een klein krukje een grote verandering kan zijn

Het was in Musselkanaal, op basisschool ‘de Badde’, waar ik directeur was in combinatie met leerkracht voor groep 6, 7 en 8.
Ik had in een klas met 20 leerlingen negen verschillende weektaken voor rekenen om iedereen op zijn eigen niveau te kunnen ondersteunen. 
Ik had leerlingen in de klas die uit zouden stromen naar praktijkonderwijs en naar het atheneum, en alles daartussen in. 
Mijn rekenlessen zagen er anders uit. Ik stond nooit voor de klas om instructie te geven.
Mijn stem en nadrukkelijke aanwezigheid leidde de leerlingen die zelfstandig werkten af.
 Ik had 10 krukken op strategische plekken in het lokaal staan.
Ik ging van kruk naar kruk om bij elke leerling te checken hoe ze rekenden en welke hulp ze nodig hadden. 

Ik gaf op die manier op een ochtend vele mini-instructies. Kortdurend, to the point, leerlinggericht, aansluitend bij wat de leerling nodig had. Op fluisterniveau. Pro-actief, actief en soms curatief. Aan individuele leerlingen, aan tweetallen, drietallen of soms viertallen. Om ze te laten groeien en ze van elkaar te laten leren.

 Waar ik, meer dan met rekenen, op die momenten vooral mee bezig was? 

Het opladen van de batterij van elke leerling. 
Ik weet dat die mini-instructies belangrijk waren. Het waren vooral de persoonlijke contacten die samenvielen met die mini instructies die ertoe deden: het contact -> een-op-een. 
De gesprekjes die we voerden gingen ook over ‘ik voel me niet lekker’ of ‘mijn moeder heeft geen geld voor schoolreisje’ waardoor ik wist of er achter kwam in hoeverre een leerling in staat was om leerstof op te nemen of niet. Het bestond uit inlegmomenten van 10 seconden waarin ik eerst keek en aanvoelde in hoeverre de leerling gemotiveerd was, taakgericht… In feite keek ik hoe het met de leerling was, wat hij uitstraalde. Dat is wat het Model Directe Relatie inhoudt: contact maken voorafgaand aan de inhoud.

Ik pleit er vooral voor om per lokaal tien krukken aan te schaffen die je verspreidt een strategische plek neerzet. Ga van leerling naar leerling. Je bent dan de leerkracht die niet “les-geeft” maar door persoonlijke aandacht de leerling ondersteunt op zijn eigen niveau.
Ik dacht altijd dat ik goed contact had met mijn leerlingen. Ik liep door de klas, gaf complimenten, stelde vragen, en hield overzicht. Maar pas toen ik een simpel krukje ging gebruiken, ontdekte ik hoeveel méér ik kon bereiken. Ik ontdekte wat het effect was van zitten in plaats van staan.  

Op een dag zat Olivia stil te werken. Ze leek geconcentreerd, maar haar houding verraadde dat ze niet helemaal op haar gemak was. In plaats van over haar schouder gebogen te staan, pakte ik een krukje en ging naast haar zitten. Zonder woorden keek ze op, glimlachte en haalde opgelucht adem.  
Bij Twan werkte het anders. Wanneer ik op zijn niveau ga zitten, gooide hij meteen een grap mijn kant op om verbinding te maken. En op dat moment wist ik: hij voelt zich gezien.  
Job waardeerde het als ik rustig naast hem ging zitten en zonder haast vroeg: “Wil je dat ik nog even meekijk?” Zijn ja betekende dat hij zekerheid zocht, zijn nee dat hij het zelf wilde proberen.  
Roos voelde zich serieus genomen als ik naar haar mening vroeg, terwijl ik op een krukje naast haar zat. Oogcontact, geen haast, oprechte interesse.  
Finn? Die fluisterde zijn plannen voor de volgende rekenwedstrijd enthousiast in mijn oor, alsof hij een geheim deelde.  
Eline? Die voelde zich niet opgejaagd wanneer ik kalm naast haar kwam zitten zonder direct iets te zeggen. Soms zei stilte meer dan woorden.  
Het bleek een kleine aanpassing met een grote impact.  
Nabijheid creëert veiligheid en vertrouwen. Jij wordt niet de torenhoge leerkracht, maar de gesprekspartner op ooghoogte.  

Reflectie op ontmoetingen met leerlingen:

Wat straal jij uit als je zit?  
– Jouw houding en energie bepalen hoe toegankelijk je bent.  
– Een ontspannen houding zonder spanning in je schouders laat zien dat je echt aanwezig bent.  
– Een open, vriendelijke blik terwijl je naast een leerling zit, nodigt uit tot gesprek.  
– Een lichte buiging naar voren terwijl je luistert, toont oprechte interesse.  
– Je wordt een deel van de klas, in plaats van de figuur die erboven staat.  
Leerlingen voelen haarfijn aan of je écht luistert of alleen maar ‘even checkt’. Zittend geef je het signaal: ik ben hier voor jou, ik neem de tijd.  

Koppeling met 100 ontmoetingen  

Bewust variëren in hoe je fysiek aanwezig bent, creëert andere ontmoetingen:  
Blijf niet alleen staan bij de drukste leerlingen. Ook (juist) de stille denkers hebben ontmoetingen nodig.  
Gebruik een krukje als schakelmoment, het helpt je flexibel contact te maken.  
Experimenteer met zittend lesgeven, wat doet het met de dynamiek in de klas?  
Wissel af tussen formeel en informeel contact, soms werkt een fluistering meer dan een harde stem.  
Probeer een krukje in de gang bij de deur van je lokaal. Hoe verandert het de manier waarop je daar contact hebt?  
Door bewust te zitten waar het nodig is, ontmoet je leerlingen op een meer ontspannen en natuurlijke manier.  

Concrete tips.

Wil je ‘de kracht van krukjes’ direct toepassen? Begin klein.  
– Plaats 2-3 krukjes op strategische plekken waar je ze snel kunt pakken.  
– Maak er een gewoonte van. Wissel staande en zittende interacties bewust af.  
– Gebruik ze gericht. Ga bij Olivia zitten voor geruststelling, bij Twan voor speelsheid, bij Roos voor een gesprek over haar inzet.  
– Bespreek in je team hoe jullie dit gezamenlijk aanpakken.
– Zorg dat het natuurlijk blijft. 
– Een krukje is een middel om écht in contact te komen.  
Waarom werkt dit?  
Deze simpele acties bouwen aan een klas waarin leerlingen voelen: hier is ruimte voor mij.  

Uitnodiging.

Probeer morgen één ontmoeting zittend in plaats van staand.  
Je zult merken dat sommige leerlingen direct anders reageren.  
Je krijgt rustiger, diepgaander contact.  
Je klas voelt minder hectisch, doordat interacties natuurlijker verlopen.  
Je voorkomt dat alleen de luidste leerlingen jouw aandacht krijgen.  
Een simpel krukje kan jouw onderwijs versterken.
Zet het neer, ga zitten en ervaar hoe een kleine verandering een grote impact heeft.

Opdracht

Jouw uitdaging:  
Pak morgen een krukje en gebruik het bewust in drie ontmoetingen.  
1. Ga bij een ‘stille’ leerling zitten en kijk wat er gebeurt.  
2. Gebruik een krukje om een speelse interactie te hebben met een actieve leerling.  
3. Wissel het af: ga naast een leerling zitten zonder iets te zeggen. Wat gebeurt er?  

Samenwerken in het team

Bespreek het effect met een collega. Wat zagen jullie? Wat veranderde er in het contact?  

Wat heb je bereikt?  

Door deze opdracht ervaar je hoe een kleine verandering jouw klasdynamiek beïnvloedt.  
Minder fysieke belasting. Geen eindeloos voorover leunen of door je knieën zakken.  
Meer connectie. Jij voelt je onderdeel van de klas, in plaats van erboven te staan.  
Meer rust in de klas. Geen geroep, geen onnodige bewegingen, maar subtiele ontmoetingen.  
Meer inzicht in je leerlingen. Je ervaart het lokaal zoals zij dat ervaren.  
En misschien nog wel het belangrijkste: je laat leerlingen voelen dat je niet alleen kijkt, maar ook écht ziet.  
100 ontmoetingen per dag? Die beginnen met één krukje en een bewuste keuze. 
De kracht van zitten
Neem plaats. Kijk. Luister.  
En ontdek hoe een eenvoudige verandering jouw onderwijs nóg krachtiger maakt.